Em ngước lên nhìn tôi. Lúc đó trời đã tạnh mưa, người ta lại đổ ra ngồi bên những cái bàn kê la liệt trên vỉa hè. Tôi đang đi ngang qua những tấm biển ghi chữ Tàu màu vàng trên nền đỏ, những tấm biển chào mời ăn cháo ếch và gà nấu nồi đất, lại có một tấm biển đề “Bar Xinh Đẹp,” thì em ngước lên nhìn tôi. Hoặc chỉ là nhìn thấy tôi, thế nào cũng được. Tôi không biết miêu tả ánh mắt của một người, những là hồ thu, và long lanh, nào lông mày như rèm cửa trong khi lông tao như chổi cùn các thứ – ngày xưa đi học và ngày nay viết lách lung tung những khi rảnh rỗi cho qua tháng đoạn ngày tôi luôn tránh tả các thể loại nhân diện như người ta tránh hủi. Nhưng đúng lúc tôi bước ngang qua thì em ngước mắt lên nhìn tôi. Em lại còn cười nhẹ một phát. Thế là tôi biết em là người Việt.
Quả thật thần sầu. Nói sến mà rằng, như là mối nhợ tâm linh giữa hai tâm hồn xa xứ vậy, liếc phát biết ngay. Tưởng chừng có thể tới vỗ vai hoặc phía dưới vai một ít để chào mừng, thay cho đại bác hay súng lệnh như mỗi lần có nguyên thủ quốc gia được thủ đô chào đón. Nhưng tôi không tới vỗ vai hoặc cái bộ phận phía dưới vai của em. Vì em không ngồi một mình. Tất nhiên là dung mạo em cũng chẳng có gì xuất chúng, thậm chí má em hơi hóp, mũi em hơi khoằm, em lại đánh một cú má hồng kinh điển, nhìn chẳng khác nào chú Tễu, nhưng ở khu vực này chẳng có con gái hoặc con mụ nào ngồi một mình. Hay đứng một mình. Hay nằm một mình. Chính thế, em ngồi cùng bàn với ba thằng cha hình dung kì dị, gồm một thằng hói bụng phệ, một thằng hói ốm đói, và một thằng hói sống nội tâm không xác định được gia cảnh. Chúng nó ăn uống nhuồm nhoàm và tán láo bằng tiếng Tàu. Em ngồi với bọn ấy. Nên chi khi tôi đi ngang qua và em ngước mắt lên nhìn thì tôi không nói gì cả, cho dù tôi biết em là người Việt, vì cái sợi dây tâm linh huyền bí dài bốn ngàn năm có lẻ mà tôi đã nói phía trên, và tôi cứ thế đi luôn.
Em sẽ thông cảm cho tôi. Em sẽ không trách tôi về cái sự lạnh nhạt của tình đồng hương. Vì tôi có biết em đâu mà chào với chả mừng. Em bảo bọn nguyên thủ cũng chả biết gì nhau, nhưng chúng vẫn treo cờ và bắt tay đấy ư? Em ơi bọn ấy là cái bọn đạo đức giả, nói làm gì. Đầu tháng chúng nó bắt tay Tàu, cuối tháng lại thấy chúng nó bắt máy bay bay sang bắt tay Tây. Nói làm gì. Sự thể là, tôi chẳng biết em. Cũng như em chẳng biết tôi. Em nhìn tôi, rồi em cười với tôi, chẳng qua là vì bọn kia nói tiếng Tàu xí lô xí là, em chẳng hiểu cái ôn gì, nên em nhìn vu vơ cười hơ hớ đấy thôi.
Nhưng tôi vẫn muốn nghĩ một ít. Nghĩ vu vơ thôi, chẳng có ý nghĩa gì rõ rệt.
Tôi tự hỏi tên em là gì. Khi em cất tiếng khóc chào đời, khi mẹ em còn đầm đìa mồ hôi, nét mặt đau đớn mà mãn nguyện, khi bố em lúng túng đỡ lấy em nhỏ xíu nhăn nheo trong hai bàn tay thô ráp to bè, miệng nở nụ cười ngượng nghịu mà lòng chỉ muốn hét cho vỡ cái sự sung sướng ngập tràn của mình ra, thì em đã có tên rồi. Tên em là gì? Hẳn là cái tên bố mẹ đặt cho lúc sinh thành, mong cho em lớn lên được bình an, hạnh phúc. Cha mẹ nào lại chẳng muốn con mình được bình an hạnh phúc. Tên tôi trong chữ Hán là hình ảnh người phụ nữ dưới mái nhà. Như em ngồi dưới mái nhà. Chắc là cha mẹ tôi cũng chỉ mong muốn tôi hạnh phúc và bình an thế thôi. Còn em thì sao? Em còn giữ cái tên bố mẹ đặt cho không, hay em đã đổi cái tên gì đó cho dễ đọc dễ nhớ hơn rồi?
Quê em ở đâu? Quê tôi ở xa lắm, thậm chí cách đây không lâu còn không có được cái tên trên bản đồ. Làng tôi không đẹp. Con sông chảy quanh làng, người ta đào lấy cát bán cho thương lái, lòng sông nhiều hố sâu, nên nhiều người chết đuối. Thầy dạy tôi năm lớp ba, vợ con thầy chết đuối, thầy ngất xỉu trước mặt tôi, trên bờ sông. Rồi thầy bỏ làng đi mất. Nhà thầy giờ bỏ hoang, trước sân dây bìm bìm mọc nhiều. Quê em có sông không? Quê em có đẹp không? Chắc là không, vì em cũng bỏ làng đi mất rồi, như thầy tôi vậy. “Bao đứa trẻ con đã chết, dưới mặt trời ô nhục…” Không em, quê hương mình không đẹp chút nào đâu. Người ta chỉ chụp ảnh thôi, trong ảnh chỉ có cò bay, không có người chết đuối, không có thầy tôi ngất xỉu. Những đồng xanh, biển rộng, núi cao chỉ là lừa mị. Không đẹp chút nào đâu.
Em đi học trường nào? Các thầy cô có cưng em không? Thầy giáo có gọi em lên bảng và lấy thước khẽ vào ngón tay? Cô giáo có khen em viết văn hay, bảo sau này em có thể trở thành nhà văn, nhà báo? Trước trường có ông lão bán kem, bán kẹo bông, khắc bút không? Bạn thân nhất của em đang làm gì? Đứa bạn cùng bàn vẫn thường cùng em kẻ nét phấn tranh giành từng xen-ti-mét mặt bàn giờ này ở đâu? Mỗi năm em có đi họp lớp không? Chắc là không. Năm ngoái tôi có đi họp lớp đấy. Tôi gặp lại bạn bè tôi, họ lớn cả rồi, họ có chồng có vợ. Có những người giàu, cũng có những người chưa thành công mấy. Có những người tôi chỉ còn nhớ mặt chứ không nhớ được tên, tôi nhìn họ rồi cười. Em cũng sẽ nhìn bạn em rồi cười. Có thể. Hoặc cũng có lẽ em không nhìn, cũng không cười. Em sẽ cười với tôi, một người không quen biết đi ngang qua trước mặt, em sẽ cười với ba lão già mọi rợ nói thứ tiếng em không hiểu, nhưng có lẽ em sẽ không cười với bạn bè em, cũng như bạn bè em có lẽ sẽ không cười với em khi tình cờ gặp nhau trên đường.
Bố mẹ em làm nghề gì? Bố mẹ em muốn em làm nghề gì? Lúc còn bé em muốn làm nghề gì? Lúc còn bé tôi gầy tong teo, cổ tôi hõm sâu, vai tôi nhô lên nhọn hoắc, ước mơ của tôi là lái tàu vũ trụ. Vì người ta bảo tôi: Nước ta đã bay vào vũ trụ được rồi. Nên có ai hỏi tôi muốn làm gì sau này, tôi đáp ngay “Phi hành gia.” Họ cười. Tôi cũng cười, thích chí lắm, tôi hãnh diện vì có một ước mơ phi thường. Em có muốn lái tàu vũ trụ không? Vẫn có phi công là phụ nữ đấy em. Không phải của nước mình, hiển nhiên rồi. Nước mình chỉ có vài phi công lái máy bay hạng nhỏ tới tới lui lui giữa Sài Gòn và Phú Quốc thôi. Nhưng con người có giấc mơ, tuy rằng mỗi sáng mở mắt ra, hay là mười năm, hai mươi năm mở mắt ra, chúng ta đã quên gần hết những giấc mơ rực rỡ của mình mất rồi.
Em có nhớ bố mẹ, nhớ em không? Khi em về chơi Tết em mua cho em trai của em cái gì? Em của em có mừng không? Có chạy ra đầu làng đón chị, mở tung túi xách của chị, rồi đem chiếc xe bằng hơi nhựa chạy pin qua nhà hàng xóm để khoe với bạn không? Tôi có đến bốn người chị, một người anh. Anh chị tôi học ở Sài Gòn, học ở Hà Nội, đến Tết thường về nhà ăn Tết vài bữa, rồi lại đi. Tôi nhớ có năm, anh con nhà bác Hai tôi không có tiền về tàu, phải bám theo xe đò. Năm đó có tin xe đổ dưới đèo, hai mươi mấy người chết. Năm nào cũng có tin xe đổ dưới đèo, hai mươi mấy người chết. Tôi nhớ bác tôi xuống nhà tôi, ngồi trên bậc cửa, khóc. Bác tôi không có tiền cho anh tôi đi tàu, bác tôi khóc. Cha tôi cũng khóc. Hai ông già ngồi khóc trên bậc cửa trước nhà ngày ba mươi Tết. Tết nhất có vui vẻ gì đâu. Nhưng tôi có biết gì đâu. Con nít chẳng biết gì. Mà thật ra vậy cũng là điều hay. Ngày Tết em về chơi, chắc em của em mừng lắm.
Em đã yêu thương ai chưa? Đã từng để ý ai chưa? Hồi nhỏ tôi thích một cô bạn cùng lớp, hiền lành, tóc dài, đeo kính. Hi. Thích vậy thôi chứ chẳng dám nói gì cả. À, có mấy lần tôi đi ngang qua nhà, nhìn lên cửa sổ sáng đèn mà tự hỏi không biết giờ này cô ấy đang làm gì. Thế thôi. Bây giờ thì cô bạn có đến hai mặt con rồi, vậy mà cũng đã gần hai mươi năm. “Cô bé tôi yêu giờ đã lấy chồng, béo tốt càu nhàu tẻ nhạt…” Mà không, đó không phải là yêu đương gì đâu. Cũng như em vậy, tình cảm của em đối với cậu bạn học giỏi, hát hay, vẽ đẹp, tóc tai bù xù ấy cũng không phải yêu. Thật ra yêu hay không đâu có chút gì quan trọng. Thỉnh thoảng tôi vẫn nhớ về cô bạn thuở nhỏ của tôi, thỉnh thoảng em vẫn nghĩ về cậu bạn thiếu thời của em, vậy chẳng phải đã đủ rồi sao?
Em có bao giờ buồn không? Khi buồn thì em làm gì? Khi buồn thì tôi viết cái gì đó, trong khi vẫn nghe cái gì đó. “Bao giờ tôi gặp em lần nữa, ngày ấy thanh bình chắc nở hoa…” Chẳng hạn thế. Người ta nói khi buồn thì đừng nghe nhạc buồn. Tôi thì làm ngược lại. Tôi biết giấu nỗi buồn đi đâu. Tôi biết trốn nỗi buồn đi đâu. Còn em thì sao? Khi buồn thì em làm gì?
Em có bao giờ đọc sách không? Em có bao giờ đọc báo không? Về cái tin người Việt làm gái nhiều nhất Mã Lai ấy? Về cô bé không mặc áo ngực đang nổi tiếng xa gần ấy? Về ông chủ tịch vừa đi Mỹ, một người tù tuyệt thực, và người ta lại chia làm hai phe, chửi nhau như thường lệ? Tôi vẫn nghĩ, và tin rằng một xã hội sẽ tốt đẹp khi ai cũng có việc để làm, và ai cũng làm tốt công việc của mình. Thế mà tôi chờ mãi, sao vẫn chưa thấy gì tốt đẹp. Tôi phải chờ đến bao giờ nữa. Em phải chờ đến bao giờ nữa. Có thể em vẫn còn trẻ, nhưng mắt em đã quầng thâm rồi.
Rồi em có nghĩ đến tôi không? Lúc em ngước nhìn lên, em có nhận ra tôi không? Tôi đây mà. Nhà tôi ở đầu xóm, bố em từng gánh giúp mẹ tôi bó lúa, hồi lớp bảy tôi ngồi cách em một dãy bàn, tôi vẫn len lén liếc nhìn em. Em nhận ra tôi chứ? Em sẽ thông cảm cho tôi chứ? Em phải thông cảm cho tôi. Em phải tha thứ cho tôi. Tôi có làm được gì cho em đâu. Ở nơi đất khách quê người này, bắt gặp ánh mắt của em, ánh mắt của một người cùng quê hương xứ sở, mà một câu chào tôi cũng không nói được. Tôi để em ngồi lại giữa những con người xấu xí xa lạ và bẩn thỉu, họ làm nhục em, thầy cô, bố mẹ, bạn bè em, quê hương xóm làng em.
Mà trời thì tạnh rồi chứ có mưa gì nữa đâu.